jueves, 29 de abril de 2010

Pregón de las Fiestas del 15 en Cenlle, año 2006


Por el natural y vecino de A Quintá (esta aldea hasta finales del siglo XIX pertenecía a la parroquia de San Lorenzo da Pena; ahora a Santa María de Cenlle), don Salvador Freixedo (1923), estudioso de la fenomenología paranormal, tiene publicados más de veinte libros, varios sobre la religión y los extraterrestres.

En el reverso de la última página de una copia de este pregón, figura, manuscrita, la siguiente nota, a modo de dedicatoria a los vecinos de Roucos Gaspar Gonzaález Veleiro y su esposa María Eugenia González Montero (mis padres):

«Amigo Gaspar e Sra. : Ahí vai o prometido. Un abrazo
S. Freixedo
»


Pregón das festas do 15 en Cenlle. 2006
(transcripción literal)

Isto non é un pregón,
istas son só telerías
que fixen hai unhos días
pra celebra-la ocasión.
Certo, non son cousa seria
e se algo vos molesta
esquecédevos da leria
porque hoxe estamos de festa.
E pra sair do trance
que me impuxo a Comisión
mesturei algún romance
con copliñas da ocasión.

Xa está eiquí o 15 de novo
pra que movamos as pernas
bailando coas amistades
eiquí mesmo e na Tenencia.
Cando un xa ten moitos anos
o tempo vai máis depresa,
os días pasan bulindo
e mesmamente semella
que o 15 do ano pasado
ainda ten eiquí as casetas
coas súas tribunas e toldos
prós instrumentos da orquesta:
coas xentes que nos visitan
coa música e bandeiras
e co folión e foguetes
que nunca falla nas festas.

Xa non están entre nos
xentes de pasadas épocas
con alcumes tan enxebres
como Rato, Servilletas,
Xan das Tres ou O Ovella,
Reloso, Zorro, Candil.
Xentes de ben e discretas,
Tanguedemos e Rochil.
Algún era Barrabás
pero tiña boa conciencia.
Xa están todos no alén
onde teñen outras festas.

(Agora vai de viños)

Hai poucos días estivemos
eiquí preto na Tenencia
pra probar o noso viño
que é un viño de excelencia.
Tan só lle falta sona
pra que a xente o coñeza
e igual que noutros tempos
corra por Europa enteira.
Falan do viño da Rioja
ou do das terras francesas.
A eses non lles ten medo
o viño da nosa terra.
O tinto que eiquí se fai
con moito amor nas adegas
cando un o proba, remonta
o alto da estratosfera.
O viño tinto de Cenlle
é mellor que outro calquera.
Ten unha agulliña fina
que fai cóxegas na testa
e deixa rosa na cunca
pra dar ledicia á existencia.
Seica outros colleiteiros
de rexións de Pontevedra
din que o viño albariño
é propio da súa terra
e quérennos prohibir
que o fagan as nosas adegas.
Eiquí sempre houbo albariño
e o deles é pura envexa.
Vailles subir o enfado
cando en datas vindeiras
proben o noso tostado
que che é un viño de lenda.
Hai festas de prestamento:
O pulpo no Carballiño,
Arnoia ten o pemento,
Padrón o seu pementiño,
Ribadavia ten o viño,
e outros a empanada
que é unha enchenta de gozada.
Que estes meus versiños denlle
ánimos a un arriscado
pra que organice en Cenlle
o que non hai noutro lado:
¡a gran MOSTRA DO TOSTADO!

Tempo atrás, o colleiteiro
do bo viño do Ribeiro
estábache que mordía
porque seica un caradura
nas etiquetas poñía
que era todo treixadura.
¡Iera falsa a etiqueta!
¡Era viño da meseta
ou viño de Extremadura!

Segundo estudios científicos
"Dos vasos de viño o día"
pró catarro son magníficos
pois libran da enfermería
"en un corenta por cento".
Seguindo este pensamento
o vello señor Ferrete
non toma dous, toma sete
pra librarse cen por cen.
E di que lle senta ben.

Alá en tempos pasados
houbo unha banda en Cenlle
que non era das piores
das da provincia de Ourense.
Tocaba de maravilla
iérache de eiquí a xente.
E pra que as festas do 15
foran ben ledas e quentes
os músicos da parroquia
eran máis que suficientes.
Tiñan trompeta e requinto,
tambos e dous clarinetes
e un trombón que resoplaba
con forza tan finamente
que se oía na Quintá
e din que ata en Esposende.
Mais chegou a emigración
e comenzou a irse a xente.
E xa non hai músicos
e quedou sen banda Cenlle.
E cambearon os tempos
e os gustos da xuventude.
E viñeron os roqueiros
que non teñen melodías
e que berran coma demos
movéndose no escenario
como presos de arrebecho.
E agora non temos outra
que aturar os seus concertos.
Mais polo que fai á música
non han ser todos lamentos
pois Cenlle tenche rondalla
que nos da moi bos momentos,
e pronto a imos ver
índose ó estranxeiro.
(Esperemos que non sexa
como emigrantes modernos,
deixando eiquí as bandurrias
e os outros instrumentos).

Aparte música e xerra,
te u veciño o concello
que é moi teimudo e fedello
e declarounos a guerra.
É a guerra antidemocrática
que nos fai con gran descaro
a xente de San Amaro
por unha custión acuática.
Pero Don Manolo é bo;
non é nada timorato
e á xente de Riobó
defendeulles o regato.

Outro problema xa vello
que temos niste concello
e que riquere mau sabia
polo moito que perturba
é a estrada de Ribadavia
pra acabar con tanta curva.
Comenzouse a gobernar
hai xa preto de cen anos
cando os primeiros cristianos,
e non se ven de rematar,
porque seica unhos paisanos
feros e tirapuxeiros
din que son quen de matar
a aquel que ouse chimpar
calquera dos eus piñeiros.
E témonos que amolar
e estar atentos ó tranco
pois se deixas de mirar
vas ó fondo do barranco
que está alá a teus pes,
e no ceo, moi cortés,
vaiche acoller San Andrés.

Iso é se vas cara á Vila.
Pero si teu coche enfila
camiño de San Amaro,
o panorama é máis raro
pois á metá da viaxe
vas topar unha ringleira
dalgo que é coma escombreira
que afea moito a paisaxe.
Veu unha grande machina
que traballando a reo
deixou todo cheo
de montós coma mina,
e o monte vese moi feo.
Din que é pra unha nova estrada
para o século seguinte,
pois a obra está parada
e alí non se fai nada.
A autoridá, que non minte,
promete estará acabada
pra o ano dosus mil vinte.

E falando de deporte,
en Cenlle hau un equipo
que non adoita ter sorte
pois ás veces dslle un hipo
que lle fai perde-lo norte.
P conxunto está ben forte
en defensas e dianteiros

que eu gostasemente alabo.
Por eso está entre os primeiros
(empezando polo rabo).
Pra evitar o menoscabo
non queren un brasileiro;
pendan traer do Pereiro
algún reforzo moi bravo.

Na Quintá somos moi poucos
e non o pasamos mal.
Somos mellor cos de Roucos
que están sempre con saloucos
por ter dominio total
sobre todo o barazal.
Seica teñen cen millós
que sacaron dos piñeiros
sen decirnos nada a nos.
Din que os teñen ben enteiros
en certas cuentas corrientes
pois teñen como principio
sairse do municipio
e facerse independientes.
Queren facer na Verea
a casa consistorial
con Roucos por capital
que xa non vai ser aldea.
Pensar construir Xulgados
en tan importante chau,
e Cámaras e Senados.
E como os teñen á mau
pensan facer deputados
ós da Lama e Matameau.

(E agora, unhas copliñas filosóficas)

As mulleres ¡malpocadas!
pouco progresando están
xa dende tempos de Adán.
As que son máis arriscadas
e na política están
moi pronto son arrombadas
aínda sendo Deputadas.
(de putadas que lles fan).

Un bestia diulle malleira
a unha muller na rúa,
e o xornal di que era a súa
"sentimental compañeira".
E penso que menos mal
que só era "sentimental",
porque se a muller coitada
estivera xa casada
con semellante borrego
ía direita ó sartego.
Hai tipos moi relambidos
con falares nada rústicos:
ós xordos ou de mal oído
chámanlle "hipoacústicos";
dun cego, moi finamente,
din que é un "invidente",
e á vellez, por caridade,
chámanlle "terceira idade".
(Da cuarta xa non din nada
porque está escarallada).

Nos políticos da Xunta,
de deirita e de esquerda,
a educación non despunta.
Pra que o estilo non se perda
falan con gran galanía,
e chámanse "señoría"
antes de mandarse a merda.

Nas listas prás eleccións
Hai algo que cheira mal
porque parece que son
perrera municipal.
Os que pelexan por elas
non é por ter interés
por rebaixar as gabelas.
É polos cas e cadelas
que lles dan a fin de mes.

Non é caso inventado.
Pasou no noso xulgado:
Alcatreaba a alcohol,
tampoco tiña carné,
esnafrouse nun farol,
non se sostía de pe,
enon puido, anque quería,
soplar na alcoholimetría.
E o xuiz, moi indulxente,
declarouno inocente.
E o borrachuzas, ¡infeliz!.
¿Non sería o delicuente
o condenado do xuiz?

Encende a televisión
en calquera ocasión
e alí está o lenocinio:
Yola, Aramís, Boris, Dinio,
Kiko, Coto e a Obregón,
Julián, Maite e Carmina
con toda isa xente fina,
e co Pocholo Bordiú
e a nai que os paríu.
Horas e días enteiros
ista erdenta xentalla
de burdallos e pedeiros
sen saíren da pantalla.
E ¡magoa! ¡España enteira
contemplando ista esterqueira!

E pra irme despedindo,
dúas coplas defendendo
a provincia de ourense.
Ourense é a carabuña
da provincia da Coruña
Lugo con muro de pedra
é o rabo de Pontevedra.
Porque en Galicia hai só
dúas provincias de pro
que levan todolos los cartos
e xa diso estamos fartos.
A provincias das pizarras
e a outra chamada Lugo
somos só dúas bisbarras
amarradas a seu xugo.

A Xunta gasta millós
en prouguer e axudar
tódalas instalaciós
que teñen que ver co mar.
Ourense é un mar de pizarras.
Nosas bateas on parras.
Hai unha Galicia eterna
pois Galicia non só é praias.
E a xente que nos goberna
esquece a Galicia interna
de castiñeiros e faias
que non quer ser alterna.

Eu xa logo me despido
con versos de contrapunto.
Divirtídevos na festa
e niste alegre conxunto.
Que esfroitedes cos amigos
e que bailedes ben xuntos.
Pero coidado co viño,
que vos pode quitar puntos
e poñervos unha multa
que vos esprema os untos.
E se chocades con algo
podedes quedar defuntos.
Que pasados doce meses
nos vexamos eiquí xuntos.
E pra deixarvos en paz
eiquí remato o asunto.
¡VIVAN A FESTAS!

El vino en los altares



En la catedral de Ourense aparece representada en varios retablos la vid con su frutos dorados. Estas instituciones eclesiásticas fueron, en tiempos, dueñas de viñedos inmensos, además de recibir en concepto de diezmos y primicias buena parte de las cosechas. Recordemos que esta catedral recibía a principios del siglo XIX de la parroquia de San Lorenzo da Pena 1.500 mollos de vino al año; la parroquia por entonces contaba con unos 600 vecinos. (El mollo tiene 132 litros; échenle ustedes las cuentas).

sábado, 24 de abril de 2010

Víctor Said Armesto recoge coplas en esta parroquia, y de paso aquí encuentra esposa

Víctor Said Armesto

Nace en Pontevedra Víctor Said Armesto, el 13 de agosto de 1871.

Víctor Saiz Armesto, a partir de 1895 modifica su apellido pasando a ser Said.

Said fue el primer catedrático en una universidad española de Lengua y Literatura Galaico-Portuguesa. Se licencia en Filosofía y Letras en 1899 en la Universidad de Santiago de Compostela, y en Derecho. El doctorado lo obtiene en la Universidad de Madrid. Estando en Madrid entra a formar parte de la logia masónica Comuneros de Castilla .


La pastora probada por su hermano
(6+6 pareados)

Versión de Cuñas (parroquia de San Lorenzo A Pena, ayuntamiento de Cenlle, Ourense), recitada por Rita Beleiro, labradora, de 61 años de edad. Recogida por Víctor Said Armesto en 1904. (Archivo: Museo de Pontevedra; colec.: Said Armesto; cinta: Museo de Pontevedra col. B 245). Publicada en Sampedro y Folgar 1942, I, núm. 190, p. 127 (música, vol. II, p. 41); BibGal s. p. 93:005 (ficha descriptiva). Reeditada en Carré Alvarellos 1959, núm. 190, p. 121. 020 hemist. Música registrada.

. --Rufiniña hermosa, -- ¿ti qué fas ahí?

.2 --Cardando o meu gando -- xa me vés aquí.

. --Tan linda pastora -- e gardar o gando!

.4 --Xa nacín co a fada -- de ese mal traballo.

. --Rufiniña hermosa, -- anda, e vén conmigo,

.6 n`esta terra sola -- correrás peligro.

. N`é de xente nobre -- o dar tal consello

.8 que procura a perda -- do gandiño alleo.

. --Eu gando alugado -- tamén aquí trayo;

.10 Rufiniña hermosa, -- serei teu criado.--


El Archivo Said Armesto contiene el archivo personal de Víctor Said Armesto, que fue el primer catedrático de Lengua y Literatura Galaico-Portuguesa en una universidad española. Su prematura muerte truncó la que prometía ser una de las trayectorias más brillantes dentro del grupo de científicos e intelectuales españoles que suele identificarse con la generación europea del 14. Su archivo personal fue donado a la Fundación Pedro Barrié de la Maza por su hija Eugenia Said Santoro en 1992. Este archivo contiene el manuscrito de su obra Poesía popular gallega: colección de romances, baladas y canciones recogidas de la tradición oral, obra inédita publicada por la Fundación Pedro Barrié de la Maza. Incluye también su epistolario personal con importantes personalidades de su época, con la correspondencia recibida de Miguel de Unamuno, Leopoldo Alas, Manuel Azaña, Américo Castro, José Echegaray, Marcelino Menéndez Pelayo, Ramón Menéndez Pidal, Eugenio Montero Ríos, Manuel Murguía, José Ortega y Gasset, Ramón Pérez de Ayala, Benito Pérez Galdós y Carolina Michäelis de Vasconcellos, entre otros. También contiene notas y comentarios para un diccionario etimológico gallego, estudios sobre literatura galaico-portuguesa, literatura española, poesía provenzal y los manuscritos de algunas de sus obras teatrales, como La flor del agua.

Colaboró de una manera decidida y decisiva en la recogida de los materiales (romances sobre todo) que acabaron conformando el afamado Cancionero musical de Galicia, colección presentada por él y Casto Sampedro al Concurso promovido en 1909 por la Real Academia de Bellas Artes de San Fernando, cuyo premio recibieron en 1910.

Casa Víctor Said Armesto, en 1902, con Amadora Santoro Borrajo, nacida, hacia 1880, en Cuñas, hija del matrimonio formado por Rafael Santoro Araujo e Isolina Borrajo Santoro. Rafael Santoro Araujo, nacido en Roucos hacia 1846, era hermano de Eudosia Pilar, mi tatarubuela. De este Rafael volveré a tratar en estas páginas. Said Armesto pasará largos veranos en la casona de Cuñas trabajando en sus escritos.

Fallece el Víctor Said Armesto en Madrid el 7 de julio de 1914, dejando viuda con siete hijos de corta edad. Con motivo del centenario de su nacimiento La Vanguardia publica Tanteo a Said Armesto firmado por Álvaro Ruibal (La Vanguardia Española, 13 de agosto de 1971, página 11).

Fotografía de Amadora Santoro Borrajo, a la edad de 24 años: archivo de Txaro Santoro (su nieta).
Mi agradecimiento a la prima (en grado X) Txaro por ponerme en la pista de tan fascinantes personajes.

Fotografía de la cama que en 1902, cuando se casan, se hacen fabricar Víctor y Amadora (archivo de Txaro Santoro).